Na úrodných syrských pláních se před tisícovkami let začaly psát první kapitoly příběhu lidské civilizace, když místní obyvatelé objevili semena divoce rostoucích obilovin a začali je pěstovat. Zahájili tím revoluci, která jednou provždy změnila tvář dějin. Obilí nebylo jen potravou, ale doslova životodárným zdrojem, kolem kterého rostly společnosti a vzkvétaly civilizace. Z generace na generaci předávaný příběh syrské pšenice vypráví o vztahu půdy s rytmem každodenního života.
Pšenice po staletí zůstává základním kamenem potravinové bezpečnosti a stability společnosti. Syřané k ní uchovávají hluboký vztah – je pro ně kulturním a společenským dědictvím. Z pouhé zemědělské plodiny se pšenice proměnila v nedílnou součást syrské identity a kolektivní paměti.
Tento vztah je ztělesněn ve významných rituálech, jako je mlácení špaldy, během kterého se rodiny setkávají se sousedy v solidární atmosféře za zpěvu lidových písní, aby z pšenice vytvořili bulgur či fríku (freekeh). Během svátku svaté Barbory slaveného na syrském pobřeží křesťany i dalšími skupinami se pšenice rozdává sousedům coby symbol vzájemnosti a požehnání na počátku zimního období. Jde o potvrzení, že půda a pšenice jsou starší než náboženské rozdíly mezi lidmi.
Příběh by neměl pokračování, nebýt moudrosti, kterou Syřané zdědili po svých předcích v uchovávání tohoto požehnání ve spižírnách a v znamenitém otáčení těsta. Od dob, kdy byly pláně Hawránu označovány jako „římské sýpky“ – tedy platily za zásobárny obilí římské říše – až dodnes, kdy její zlatý klas symbolizuje odolnost, zůstává pšenice v Sýrii více než jen zemědělskou záležitostí. Je to obnovující se příběh sounáležitosti, sdílení i samotného života. Vypráví se s láskou z generace na generaci.
V Sýrii není chléb jen jídlem, ale je svědkem historie sahající od vynálezu zemědělství až k stolům v našich dnešních domácnostech. V průběhu staletí se zlaté pšeničné zrno stalo výrazem radosti na svatbách i soustrasti na pohřbech, prostředkem k upřímnému přiblížení se Bohu a náboženským a kulturním dědictvím, jež nesmí chybět při všech možných každoročních akcích, které se odehrávají mezi pobřežím a venkovem. Pšenice zůstává tmelem syrské identity a v každém pokrmu nese příběh celých generací. V každém zrnu jsou uloženy klasy příběhů, které rostou ve vodě společenského života, od Hawránu až po pobřeží.
Sýrie je odpradávna součástí oblasti Úrodného půlměsíce, jenž je považován za kolébku zemědělství. Zde člověk objevil, jak zkrotit divoce rostoucí obiloviny, aby se z nich stala pšenice, která se vysazuje, sklízí a skladuje ve speciálních hranolech zvaných al-Karáwát. Ty mohou být vyrobeny z hlíny nebo dřeva a jsou nedílnou součástí domácností na syrském venkově. Od počátku se pšenice stala základním kamenem lokální ekonomiky a kultury a tato dlouhá historie vysvětluje posvátnou úctu Syřanů vůči chlebu. Drobky chleba se nehází na zem, ale sbírají se, jako by měly duši. Nejde jen o úctu k samotnému chlebu, ale o úctu k historii a úsilí předků ztělesněnému v každém bochníku.
Při různých slavnostech jsou pšeničné výrobky vždy středem pozornosti, a to v podobách lišících se region od regionu. Dominantním pokrmem při nejrůznějších shromážděních v jižní Sýrii je Hawránské malíhí, jinak též zvané mansaf, kterýžto pojem značí nádobu, do které se vkládá pokrm. Dříve se vyráběl měděný v různých velikostech, ale dnes měď nahradily jiné kovy, jako je nerezová ocel. Mansaf (pokrm) kombinuje pšeničný bulgur s labanovým (jogurtovým) vývarem a jehněčím masem (ale také skopovým, kozím nebo hovězím, a v dnešní době dokonce i s drůbežím). Jeho společné servírování na širokém podnosu symbolizuje štědrost a ducha sdílení. Toto jídlo se připravuje při svátečních příležitostech a velkých rodinných setkáních nebo po návratu dlouho nepřítomné osoby.
Ve východní Sýrii – zvláště v guvernorátech Hasaka a Raqqa – se pšeničné pokrmy vyznačují jednoduchostí a trvanlivostí, což pramení z potřeby zachování zásob potravin v prostředí historicky náchylném k suchu. Kuchyně východního regionu je založena především na bulguru – starověkém vynálezu pro konzervaci pšenice. Mezi nejvýznamnější pokrmy patří kubba či hovorově kibbe, kuličky plněné jemným bulgurovým těstem, kořeněným masem a cibulí, které se vaří ve vývaru s rajčatovou a cizrnovou omáčkou nebo se smaží. Kubba je velmi oblíbená rovněž na severu Sýrie, v Aleppu. Dalším tradičním pokrmem je kutl, vyrobený z bulguru vařeného s masem v bohatém vývaru. Těsto se ručně tvaruje do malých kuliček nebo obdélníkových tvarů. Třetím oblíbeným pokrmem je hustá polévka připravená převážně z drcené pšenice, respektive hrubě mleté pšenice, často vařená s masem a labanem (jogurtem). A v neposlední řadě je tu qamíha, což je hřejivý a vydatný zimní pokrm připravovaný vařením pšenice. Oloupané (celozrnné) obiloviny se vaří s masem mnoho hodin, dokud pšenice nezměkne a maso se nerozpustí, poté se podává s ghí, tedy přepuštěným máslem.
Na pšenici založená syrská východní kuchyně ale není jen o receptech. Je vyjádřením bohaté zemědělské historie a kultury, která se přizpůsobila svému prostředí a proměnila pšeničné zrno v příběh odolnosti a koloběhu života. V regionu Džazíra je hlavní sváteční sladkostí klídža (kleicha), bez které se během svátků neobejde žádná domácnost. Jde o pečivo plněné datlemi, vlašskými ořechy nebo pistáciemi, pečené v různých tvarech. Obvykle se podává se sladkým čajem jako symbol štědrosti a pohostinnosti. Badatelé v oblasti kulturního dědictví připisují jeho kvalitu domácí zkušenosti s jeho přípravou. Mnoho rodin dává přednost domácí přípravě s použitím tradičních ingrediencí, jako je ghí.
Pokud jde o Kurdy, tradičním základem jejich kuchyně je také bulgur a drcená pšenice. Jednoduchá, dobře uskladnitelná jídla odrážejí venkovský život, zemědělství a kulturu soběstačnosti v průběhu dějin. Mezi bulgurová jídla oblíbená Kurdy patří kubba z jemného bulgurového těsta plněná masem, polévka připravená z předem uvařeného bulguru zředěného teplou vodou a kutlakí – známé jako kubba labaníja –, což jsou plněné bulgurové kuličky vařené v jogurtovém vývaru. Drcená pšenice se používá při přípravě kutájí, pokrmu s cizrnou, připravovaného buď na kyselo s masem, nebo na sladko s cukrem a ořechy. Tento pokrm má zvláštní význam u šíitských komunit během svátku Ášúrá. Pokrmem z jemné loupané pšenice je híráj, který se často podává nemocným. Tradičním pokrmem kurdských farmářů je sáwár, jenž se připravuje z vařených, sušených a drcených pšeničných zrn. Mezi oblíbeným pečivem syrských Kurdů, které se vyrábí z pšeničné mouky, figuruje šemburek, což je pečené či smažené pečivo plněné kořeněným masem. Samozřejmostí je klasický chleba (zejména tandoor), který je vnímán jako posvátný symbol stability a zachování života a je vyjádřením venkovské identity a společenské solidarity.
Vraťme se k obecně syrskému pečivu a koláčům, které jsou součástí radostných oslav. Během svátků se podávají zejména domácí ma’rúk a ka’ak. Plněné koláče jako sambúsik a manáqíš zdobí zásnubní party nebo oslavy vítání novorozenců. Například v guvernorátu Homs jsou plněné koláče považovány za hlavní chod svatebních hostin.
V dobách smutku zase pšeničné pokrmy slouží k vyjádření soustrasti. Harísa slouží coby prostředek útěchy, zejména v pobřežních a centrálních oblastech. Je to vydatný pokrm z pšenice vařený hodiny s masem, dokud nedosáhne kašovité konzistence. Dlouhá doba přípravy symbolizuje trpělivost. Podává se ve společných hrncích a shromáždění kolem něj je dokonalým aktem solidarity. Na syrském venkově sousedé pečou specifický domácí chléb, který den po úmrtí posílají pozůstalým. Tento mohutný chléb nese tiché poselství: „Jsme tady pro vás.“
Pokud jde o svátky spjaté s různými ročními obdobími, tak se setkáváme s rozmanitými rituály v závislosti na lokalitě. Ve vesnicích syrského pobřeží se konci zimy slaví svátek Qúzálí, jinak také zvaný Taktaka podle zrnek pražené pšenice s cukrem nebo solí, které dostávají do malých sáčků coby obdarování děti, které chodí po domech a zpívají typické písně. Tento rituál je při veškeré své jednoduchosti oslavou posledních kapek vody z deštivého období a příchodu tepla. Jako projev komunitní radosti z nadcházející úrody se při této příležitosti pečou speciální koláče plněné sýrem nebo špenátem.
Jarní festival Rabí’íja je oslavou květin, pšenice a znovuzrození. S příchodem jara mnoho komunit na syrském venkově slaví tento oblíbený svátek, který se vztahuje více k ročnímu obdobím než k náboženství. Rodiny připravují na pláních nebo polích jednoduchá pšeničná jídla, jako je bulgur s labanem nebo vařená pšenice. Děti sbírají květiny (například sasanky nebo narcisy) a věší je na dveře. Svátek je praktickým poděkováním zemi za její štědrost a uznáním věčného koloběhu života, v němž zelená pšenice, která v tomto období začíná růst, symbolizuje obnovu a naději po předchozí zimě.
Křesťané na pobřeží slaví 4. prosince svátek svaté Barbory, během kterého se připravuje vařená pšenice s cukrem a anýzem na památku světice ukryté v pšeničném poli. Alawité slaví tentýž svátek až 16. prosince, přičemž typickým pokrmem je u nich vařená pšenice s masem a ghí. Do dnešních dní se zachovala přísloví typu: „Když Barbora nezalévá, vrať pšenici do sýpky.“
Ve venkovských oblastech Aleppa, Idlibu a Hasaky se příprava vařené pšenice neboli sáliqy mění v malý festival. Jde o první fázi výroby bulguru, ale zároveň je to kolektivní rituál, při kterém se rodiny shromažďují kolem obrovského hrnce a děti jedí horkou sáliqu s ghí a cukrem. Projevuje se radost ze sklizně a vzpomíná se na kolektivní práci.
Některé sladkosti jsou typické pro náboženské příležitosti, ať již jde o baklavu (ta se podává obecně při šťastných příležitostech) nebo ma’múl vyráběný z pšeničné mouky a tuku. Děkování Bohu za jeho přízeň má často podobu rozdávání malých kusů chleba plněných datlemi sousedům a chudým. Tímto dochází k proměně individuálního oddání se Bohu v kolektivní radost.
V současnosti tyto tradice bohužel čelí vážným výzvám kvůli ekonomickým obtížím. Mnohé rodiny byly nuceny upustit od některých rituálů během svátků nebo používat levnější ingredience. Dokonce i zcela zásadní setkání při přípravě ma’múlu mnohde ustupují. Kolektivní paměť nicméně přetrvává a syrské rodiny se snaží zachovat podstatu rituálů, i když v minimalističtějších variantách. Výše zmíněné pokrmy jsou součástí syrské identity a prostředkem k vyjádření sounáležitosti v době, kdy jsou stále miliony lidí vysídleny. Syřané žijící v exilu se snaží tyto pokrmy nadále vytvářet, jako by se zrnky pšenice s sebou nesli hrst půdy své vlasti.
Na nových syrských bankovkách jsou klasy pšenice, které představují mnohem víc než pouhý symbol zemědělství. Je to vyjádření nostalgie, ale zároveň naděje, s níž tento národ hledí do klidnější budoucnosti. Je to obnovení důstojnosti země prahnoucí po míru a prosperitě. Je to připomínka Syřanům, že jejich skutečné bohatství má původ v jejich půdě.
Júnus an-Násir je naším stálým damašským dopisovatelem.
سوريا.. حبة قمح في قلوبنا: ذاكرة وطقس ومنهج حياة
دمشق – يونس أحمد الناصر
في سهول سوريا الخصبة، منذ آلاف السنين، كتب الإنسان أول فصل من رواية الحضارة الإنسانية عندما اكتشف حبة القمح البري وبدأ بزراعتها، مُطلقاً بذلك ثورة غيّرت وجه التاريخ.
لم تكن هذه الحبة مجرد مصدر للغذاء، بل كانت البذرة التي نمت حولها المجتمعات وازدهرت الحضارات.
من هنا، بدأت رواية القمح في سوريا، روايةٌ تتناقلها الأجيال، وتمتزج فيها حكايا الأرض مع نبض الحياة اليومية.
عبر العصور، ظل القمح عماد الأمن الغذائي واستقرار المجتمعات، وحافظ السوريون على علاقة مميزة معه، توارثوها كإرث ثقافي واجتماعي, فتحوّل من مجرد محصول زراعي إلى جزء لا يتجزأ من الهوية والذاكرة الجمعية.
تجسّدت هذه العلاقة في طقوس اجتماعية عميقة مثل “دق الحنطة”، حيث يلتقي الأهل والجيران في جو من التكافل والأغاني الشعبية، لتحويل القمح إلى برغل أو فريكة, كما تتجلّى في “عيد البربارة” في الساحل السوري، حيث يُطبخ القمح ويُوزع على الجيران في طقس يرمز إلى البركة والتكافل مع بداية الموسم الشتوي، مؤكداً أن “الارض أقدم من الطوائف والقمح اقدم من العقائد”.
وما كان لهذه الرواية أن تستمر لولا تلك الحكمة التي ورثها السوريون عن أجدادهم في حفظ النعمة، عبر “المونة” وتدوير الخبز بكل إجلال.
منذ أن كانت سهول حوران تُوصف بأنها “أهراء روما” بمعنى مخازن الحبوب لروما , وحتى يومنا هذا حيث ترمز سنبلته الذهبية إلى الصمود، يبقى القمح في سوريا أكثر من مجرد زراعة, إنه رواية متجددة عن الانتماء، والعطاء، والحياة نفسها، تُروى بحب من جيل إلى جيل.
ففي سوريا، لا يُعد الخبز مجرد غذاء، بل هو شاهد على تاريخ يمتد من عصور اختراع الزراعة، إلى مائدتنا اليوم.
تحولت حبة القمح الذهبية عبر القرون إلى لغة تعبر عن الفرح في الأعراس، والتضامن في موائد العزاء، ووسيلة للتقرب إلى الله في النذور، وإلى تراث ديني وثقافي في المناسبات السنوية المتنوعة بين ساحل وريف.
يظل القمح هو الخيط الناظم للهوية السورية، حاملاً في كل طبق حكاية جيل. فهو بيولوجيا الذاكرة، حيث تُخزن في حبته سنابل من القصص لتنمو في ماء الحياة الاجتماعية، من حوران إلى الساحل.
لطالما كانت أرض سوريا جزءاً من “الهلال الخصيب”، مهد الزراعة, وقد اكتشف الإنسان هنا كيف يروض حبة الحنطة البرية، لتصبح قمحاً يُزرع ويُحصَد و يخزن لحين الحاجة في ( الكوارة ) التي قد تكون طينية أو خشبية و يعرفها كل أبناء الريف السوري في بيوتهم .
من هذه البدايات، أصبح القمح عماد الاقتصاد والثقافة , و هذا التاريخ المديد يفسر ذلك الاحترام المُقدَّس للخبز في الوجدان السوري , ففتات الخبز لا تُلقى على الأرض، بل تُجمع، وكأنها تمتلك روحاً , و هذا التقديس ليس للخبز نفسه، بل للتاريخ والجهد المتجسد في كل رغيف.
في المناسبات السعيدة، تكون منتجات القمح دائماً في القلب، بأشكال تتنوع بتنوع المنطقة , فالمليحي الحوراني هو وليمة “اللمة” في الجنوب السوري كطبق ضيافة بارز وهو منسف ( وعاء يوضع به الطعام كان سابقا من النحاس و عدد حلقات الحمل تعبير عن حجم المنسف أما اليوم فتم استبدال النحاس بمعادن أخرى كالستانلس ) و المنسف يجمع برغل القمح مع مرقة لبن ولحم الضأن( الغنم أو الماعز أو البقر و اليوم قد يكون اللحم من الطيور كالدجاج ) , ويرمز لتقديمه الجماعي حول صينية واسعة إلى الكرم الاجتماعي وروح المشاركة، ويُحضر في المناسبات و اللقاءات العائلية الكبيرة أو عند عودة غائب.
في شرق سوريا (محافظات الحسكة والرقة خصوصاً) تمتاز مطبوخات القمح بتجسيدها للبساطة والقدرة على التحمل، نظراً لأهمية المحافظة على مخزون الغذاء في بيئة كانت تاريخياً معرضة للجفاف , و يرتكز المطبخ في المنطقة الشرقية بشكل أساسي على البرغل، وهو قمح مسلوق مجفف ثم مكسر، وكان اختراعاً قديماً لحفظ القمح , و من أبرز الأطباق على سبيل الذكر و ليس الحصر الكبيبات و تُحشى بعجينة البرغل الناعم باللحم المتبل والبصل، ثم تُطبخ إما مرقة (مع صلصة البندورة والحمص) أو تقلى وتشتهر بها أيضاً المنطقة الشمالية (حلب) , أما (الكتل) فهو طبق تقليدي يُحضر من البرغل المطبوخ مع اللحم أو الدجاج في مرق غني و تُشكل العجينة يدوياً إلى كرات صغيرة أو أشكال مستطيلة و طبق آخر يدعى (الإيتش) و يُعد نوعاً من الحساء أو الشوربة السميكة المصنوعة أساساً من الجريش (قمح مطحون طحناً خشناً)، وغالباً ما يطبخ مع اللحم واللبن الرائب , أما (القَمِيحَة) فهي طبق شتوي دافئ وغني حيث يسلق القمح المقشور (الحبوب الكاملة) مع اللحم لساعات طويلة حتى يصبح القمح طرياً واللحم ذائباً، ثم يُقدّم مع السمن البلدي .
المطبوخات الشرقية السورية و عمادها القمح هي أكثر من مجرد وصفات؛ إنها تعبير عن تاريخ زراعي عريق وثقافة تكيفت مع بيئتها، لتحول حبة القمح إلى رواية متجددة عن الصمود والحياة , و في الجزيرة السورية، تُعد (الكليجة) حلوى العيد الرئيسية التي لا يخلو منها أي بيت ، ولا يكتمل العيد دونها وهي نوع من المعجنات المحشوة بالتمر أو الجوز أو الفستق، وتُخبز بأشكال مختلفة, وعادةً ما تُقدم مع الشاي الحلو كرمز للكرم والضيافة في المناسبات , ويرجع الباحثون في التراث جودتها إلى الخبرة المنزلية في تحضيرها، حيث تفضل العديد من الأسر صنعها في البيت باستخدام مكونات تقليدية مثل السمن العربي.
أما الأخوة الأكراد كمكون سوري أصيل , فيمثل القمح، ومنتجاته لديهم مثل البرغل والجريش، أساس مطبخهم, أطباق بسيطة وقابلة للتخزين تعكس حياة الريف والزراعة وثقافة الاكتفاء عبر التاريخ , و من أطباق البرغل لديهم (كبيبات)و تُصنع عجينتها من البرغل الناعم وتُحشى باللحم , ( شوربة البرغل) و تُحضّر من البرغل المطبوخ سابقاً والمخفف بالماء الدافئو (الكتلكي ) وتُعرف أيضاً بـ “كبة لبنية” حيث تُسلق كرات البرغل المحشوة في مرق لبن, و كذلك أطباق الجريش والحبوب الكاملة و منها (كُتايي ) و طبق من جريش القمح مع الحمص، ويُحضر حامضاً مع اللحم أو حلواً بالسكر والمكسرات، وله أهمية خاصة في طقوس عاشوراء لدى بعض المجتمعات و (هيراي) وهو طبق من الحنطة المقشرة الناعمة، يُعد غالباً للمرضى أو يُضاف إليه بقايا اللحم و (ساوار) و هو طبق تقليدي لدى المزارعين الأكراد من حبوب القمح المسلوقة والمجففة والمهروسة، ثم تُسلق لاحقاً وتُقدّم أما معجنات الأكراد السوريين المصنوعة من دقيق القمح ومنها (شمبورك) و هي معجنات محشوة باللحم المتبل وتُقلى أو تُخبز. تُعتبر طبقاً مريحاً ومحبباً , بالإضافة بالطبع إلى الخبز( خاصة خبز التنور) الذي ينظر إليه على أنه رمز مقدس للبقاء والاستقرار والحياة نفسها، ويعبر عن الهوية الريفية والكرم الاجتماعي.
نعود إلى المعجنات والفطائر السورية و تمثل بهجة الأفراح و منها (المعروك والكعك) و يقدم في الأعياد و تُصنع في البيوت , أما (السمبوسك والمناقيش) فتزين حفلات الخطوبة أو استقبال المولود, و(فطائر المحاشي) في محافظة حمص مثلاً، تُعد الفطائر المحشوة كطبق رئيسي في ولائم الأعراس.
و في مناسبات الحزن يقدم القمح كطعاماً للمواساة و إلى وسيلة عملية للتضامن.
و تتصدر أكلة القمحية (الهريسة) أطباق المواساة، خاصة في الساحل والمنطقة الوسطى, وهي وجبة دسمة من القمح المطبوخ لساعات مع اللحم حتى يصبح كالهريسة و يرمز زمن الطبخ الطويل إلى الصبر , وتُقدم في قدور جماعية، والجمع حولها هو طقس مواساة كامل أما (خبز المواساة) في الأرياف السورية ، كان الجيران يخبزون كميات إضافية من الخبز المنزلي في اليوم التالي للوفاة ويرسلونها لبيت المصاب وهذا الخبز السميك يحمل رسالة صامتة تقول(نحن هنا) .
أما في الأعياد والمواسم فيبرز التنوع الساحلي والريفي في طقوس ترتبط بمواسم الطبيعة والأعياد المحلية كما في عيد القوزللي في الساحل( بهجة “التكتكة” وختام الشتاء) ففي قرى الساحل السوري ، يُحتفل بـ “القوزللي” أو “عيد التكتكة” مع نهاية الشتاء و العيد له طابع فرحٍ طفولي, فـ “التكتكة” هي عيدية الأطفال الأساسية( حبوب من القمح المحمص مع السكر أو الملح) و تُحضر في المنازل و الأطفال يطوفون على البيوت مرددين أهازيج خاصة لجمع “التكتكة” في أكياس صغيرة و هذا الطقس، رغم بساطته، هو احتفاء بخرير الماء الأخير من موسم المطر وبداية الدفء، و تكريس للمحصول القادم (القمح) كمركز للفرح المجتمعي, و تُخبز أيضاً فطائر خاصة محشوة بالجبن أو السبانخ لهذه المناسبة.
أما عيد الربيع (الربيعية) فهو عيد الزهور والقمح والانبعاث فمع حلول الربيع، تحتفل العديد من المجتمعات في الريف السوري بـ “عيد الربيع” أو “الربيعية”, وهو عيد شعبي مرتبط بمواسم الطبيعة أكثر منه دينياً حيث تجهز العائلات وجبات في السهل أو الحقل، وغالباً ما تحتوي على أطباق قمح بسيطة مثل البرغل مع اللبن أو السليقة و يجمع الأطفال باقات من الأزهار البرية (كالشقائق والنرجس) ويعلقونها على الأبواب.
هذا العيد( من العودة ) هو شكر عملي للأرض على عطائها، واعتراف بالدورة الأبدية للحياة، حيث يرمز القمح الأخضر الذي يبدأ بالنمو في هذا الفصل إلى التجدد والأمل بعد شتاء العزلة أما طبق (عيد البربارة) فيحمل رمزية تجمع بين التراثين المسيحي والإسلامي(العلوي) فالعيد المسيحي( في 4 كانون الأول) فتحضر “البربارة” (قمح مسلوق مع السكر واليانسون) تيمناً باختباء القديسة في حقل قمح أما العلوية(في 16 كانون الأول) حيث تطهو العائلات القمحية مع الدجاج أو اللحم والسمن و في الذاكرة الشعبية أمثال لا زالت على الشفاه تقول (إن لم تُروَ الأرض بالبربارة فرد قمحك إلى الكوارة) ، مؤكدة الارتباط بين الموعد وزراعة القمح.
في أرياف حلب وإدلب والحسكة، يتحول تحضير “السليقة” (القمح المسلوق) إلى عيد صغير, هي المرحلة الأولى لصنع البرغل، لكنها طقس جماعي, حيث تتجمع العائلات حول القدر الضخم، ويأكل الأطفال السليقة الساخنة مع السمن والسكر, هو احتفال بفرحة الحصاد وترسيخ لذكرى العمل الجماعي.
و يتجلى تنوع القمح في عالم الحلويات السورية المرتبطة بالمناسبات.
حلويات المناسبات الدينية كالمعمول و (صنع هذه الحلوى من طحين القمح والسمن) و البقلاوة: تعتمد على رَقائق عجين القمح الدقيقة وتقدم في المناسبات السعيدة.
أما خبز النذور والشكر فكثيراً ما يأخذ النذر ( الشكر لله بتحقق أمنية ) شكل توزيع الخبز المحلى (خبز صغير محشو بالتمر) على الجيران والفقراء، محولاً النذر الفردي إلى فرحة جماعية.
تواجه هذه التقاليد اليوم تحديات جسيمة بسبب الظروف الاقتصادية , فقد اضطرت عائلات لتقليص طقوس البربارة أو استخدام مكونات أقل كلفة, حتى اجتماعات صنع المعمول أصبحت أصغر, ورغم ذلك، تصمد الذاكرة الجمعية, حيث تحاول العائلات الحفاظ على جوهر الطقس، ولو بكميات أقل,لأن هذه الأطباق أصبحت وعاء للهوية ووسيلة للتعبير عن الانتماء في زمن التشرد.
في المنفى، يحاول السوريون إعادة إنتاج هذه الأطباق، كأنهم يحملون حفنة من تراب الوطن مع حبات قمحه.
بقي أن نقول بأن سنابل القمح أضحت اليوم على أوراقنا النقدية الجديدة , و ذلك يمثل أكثر من مجرد رمز زراعي, إنه بصيص أمل وتعبير عن الحنين، يُترجم مشاعر الأمة نحو مستقبل مختلف عن ماضيها السياسي المضطرب, فهو بمثابة رد اعتبار لأرض عطشى للسلام والرخاء، ويذكر السوريين بأن ثروتهم الحقيقية تنبت من تربتهم.
