Mezi institucemi, jež hrají v Sýrii důležitou a celkově společensky prospěšnou roli, stojí v popředí Damašská univerzita. V probíhající fázi poválečné obnovy a ekonomických proměn se navíc její úloha znásobila a neomezuje se pouze na akademické vzdělávání, ale rozšířila se i na transfer znalostí a technologií do praxe. V tomto duchu působí iniciativy spojující akademii s obchodními a průmyslovými komorami za účelem tvorby efektivních řešení, která budou brát ohled na křehkou ekonomickou situaci, ale zároveň budou motorem skutečných reforem.
V kontextu radikálních změn v syrské firemní kultuře, respektive kultuře managementu obecně uspořádala Damašská obchodní komora špičkový seminář s názvem „Statistika ve službách manažerů“, jehož hlavní přednášející byla doktorka Anmár Urábí. Akce, které se zúčastnila řada podnikatelů, majitelů firem a obecně zájemců o ekonomické záležitosti, potvrdila skutečnost, že v současné ekonomice již neobstojí rozhodnutí založená na základě „intuice“ nebo „zkušenosti“. Efektivní management je dnes vědou založenou na správné analýze statistických údajů, jež je nezbytnou podmínkou pro učinění jakéhokoliv strategického kroku. Přednáška doktorky Urábí nebyla pouhým teoretizováním, ale představila praktický osmibodový plán pro integraci statistiky v rámci firemního rozhodování, mimo jiné v zájmu včasného rozpoznání různých rizik a hrozeb.
Data, data, data
Leitmotivem přednášky doktorky Urábí a vlastně celého semináře bylo odmítnutí překonané formy centralizovaného vedení a rigidního řízení firem a podniků. V současné digitální éře může být úspěšným manažerem jen ten, kdo dovede extrahovat poznatky z objemného množství dat a různých ukazatelů. Statistika dle Urábí už dnes není výsadou expertů, ale stala se každodenním a zcela nutným nástrojem v rukou manažerů, tedy těch, kdo rozhodují a tvoří strategie. „Jakákoli chyba ve zpracování informací nebo hromadění chybných údajů přináší nepřesná rozhodnutí, což vede k negativním důsledkům, ať už jde o libovolné odvětví,“ uvedla přednášející.
Člen představenstva Damašské obchodní komory Muhammad Lu’aj al-Ašqar tento trend potvrdil a vysvětlil, že statistika je v podstatě „řízením života“ na základě vědy a předchozích zkušeností. Uvedl jednoduchý příklad: „Majitel obyčejného obchodu má určité množství určitého zboží a sleduje, co se prodalo a co zbývá. Jakkoliv nám to může připadat banální, tak tím v podstatě provádí statistický výzkum. A ten tvoří základ pro důležitá rozhodnutí, jako kolik daného zboží nakupovat, případně, zda je třeba přestat kupovat a prodávat úplně. A totéž platí i ve velkém. Absence přesných dat zkrátka brání obchodníkovi v činění správných rozhodnutí.“
Plán obnovy v osmi krocích
Doktorka Urábí představila praktický osmibodový plán použitelný pro jakoukoli instituci bez ohledu na její velikost:
- Přehled o dění ve světě: Manažeři musí vystoupit z „lokální ulity“ a sledovat, jak s daty nakládají velké společnosti po celém světě. Pochopení úspěšných globálních zkušeností dá místním firmám a podnikům kompas, směřující k tomu, co je reálné, a ne k tomu, co je jen zaběhané.
- Zkoumání výstupů důležitých pro současnost i budoucnost: Před shromažďováním jakýchkoli dat by si společnost měla položit dvě zásadní otázky. Co jsou naše aktuální cíle? A kde chceme být kupříkladu za tři roky? Jasná odpověď na tyto otázky umožní volbu vhodného statistického systému.
- Pochopení nejdůležitějších relevantních statistických pojmů: Systém včasného varování nelze vybudovat bez zvládnutí základního jazyka statistiky. Je třeba znát pojmy jako průměr, medián, směrodatná odchylka, korelace a kumulativní průměr. Nejde jen o akademické pojmy, jde o každodenní nástroje pro vyhodnocení výkonnosti podniku.
- Stanovení správných ukazatelů výkonnosti a systémů včasného varování: Každý manažer by měl zvolit konkrétní soubor ukazatelů, které odrážejí výkonnost jeho podniku. Takovými ukazateli může být míra obratu, průměrná doba vyřízení objednávek, čistá zisková marže, úroveň spokojenosti zákazníků či míra fluktuace zaměstnanců.
- Osvojení základních dovedností a nástrojů: Bez správných nástrojů nelze dosáhnout žádného pokroku. Pracovní týmy musí znát a ovládat organizaci dat v databázích, profesionální používání tabulkového procesoru (Excel), systémy pro analýzu a vizualizaci dat (Power BI) a systémy pro řízení vztahů se zákazníky.
- Extrakce digitálních dat z implementovaných programů: Většina podniků a společností má „spící“ data ve svých účetních programech nebo systémech řízení prodeje. Cílem je tato data extrahovat a uspořádat. Pokud společnost nemá digitální systémy pro sběr dat, měla by je okamžitě začít budovat, byť by šlo pouze o strukturované tabulky.
- Analýza dat a vytváření dashboardů (informačních panelů): Samotný sběr dat nestačí. Data musí být transformována do vizuálních dashboardů, které si manažeři mohou prohlédnout během několika minut, nikoli hodin. Kvalitní dashboard zobrazuje klíčové ukazatele v barvách (zelená pro dobré, žlutá pro varování, červená pro nebezpečí), což manažerům poskytuje okamžitý přehled o stavu jejich podniku.
- Porozumění výstupům a přijímání rozhodnutí: Posledním a nejdůležitějším krokem je, aby manažer přestal se „shromažďováním pro shromažďování“ a začal skutečně analyzovat, co data říkají. Když index tržeb klesá tři týdny po sobě, nestačí si to jen zaregistrovat. Je nutné učinit rozhodnutí, kupříkladu snížit cenu, rozjet propagační akci nebo změnit distribuční kanál.
Vstříc uvědomělé podnikatelské společnosti
Tento seminář byl součástí série seminářů pořádaných Damašskou obchodní komorou, jež se každý týden zaměřují na zvyšování povědomí a znalostí podnikatelské komunity, aby byla schopna držet krok za současné dynamické situace. Lze konstatovat, že účastníci odcházeli s přesvědčením, že cesta k úspěchu již není dlážděna pouze intuicí a zkušenostmi, ale především přesnými daty, jejich precizní analýzou a jasným plánem, který společnosti a podniky posune od chaosu k řádu a od reakcí na problémy k iniciativě a včasnému rozpoznání rizik a hrozeb.
Rozhovor
Po semináři jsme měli možnost uskutečnit s doktorkou Anmár Urábí krátký rozhovor a položit jí několik otázek:
Paní doktorko, proč právě teď? Co vedlo Damašskou obchodní komoru k výběru tématu „Statistika ve službách manažerů“? Hrály roli v uspořádání dnešního semináře nějaké lokální či dokonce globální faktory?
Obchodní komora je stále v obraze a má zájem řešit přínosná témata na makro i mikroekonomické úrovni. Vzhledem k zásadnímu nárůstu významu statistiky a dat v celosvětovém měřítku, a vzhledem k tomu, že otevírání se Sýrie světu vyžaduje, aby syrské instituce a podniky s daty efektivně nakládaly, je nezbytné je směrovat na správnou cestu ke globální integraci.
Jakého hlavního cíle jste se snažili dnešním seminářem dosáhnout? Je to změna syrské kultury managementu z „intuice“ na „data“, nebo poskytnutí praktických nástrojů, které lze okamžitě aplikovat v podnicích a firmách navzdory ekonomickým problémům a omezené digitální infrastruktuře?
Cílem bylo jednak informovat a také pomoci podnikům posílit jejich postavení poskytnutím vhodného školení.
Co bude následovat po semináři? Jaké hmatatelné výsledky očekáváte v průběhu příštích šesti měsíců, ať už u konkrétních účastníků, nebo na úrovni podnikatelského sektoru v Sýrii obecně?
V Sýrii je mnoho iniciativ pro zlepšení situace, co se týče statistiky. Již dříve jsme na Damašské univerzitě pořádali statistické semináře a konference, které měly pozitivní účinky. Mladým lidem, včetně badatelů, umožnily efektivněji využívat statistická měření a nástroje. Budoucí dopad závisí na celkovém úsilí. Jeden seminář sám o sobě nemůže příliš mnoho změnit.
Závěrem lze říci, že velmi cenná přednáška doktorky Anmár Urábí v Damašské obchodní komoře jasně ukázala, že statistika v digitálním věku již není akademickou specialitou, ale spíše nepostradatelným strategickým nástrojem pro všechny manažery. Přesná statistická analýza dokáže proměnit suchá čísla v pronikavé perspektivy, které podpoří zdravé rozhodování a sníží rizika založená na spekulacích.
Doktorku Urábí zdotazoval a reportáž sestavil náš damašský korespondent Júnus an-Násir.
غرفة تجارة دمشق والدكتورة أنمار عرابي: الإحصاء يقود القرار التجاري
دمشق – يونس أحمد الناصر
تأتي جامعة دمشق اليوم لتؤدي دورها الريادي في خدمة المجتمع، بعد أن عانى السوريون ويلات الحرب الطويلة التي استنزفت الموارد وأضعفت البنى التحتية. ففي مرحلة إعادة الإعمار والانفتاح الاقتصادي، صارت مسؤولية الجامعة مضاعفة، إذ لا يقتصر دورها على التعليم الأكاديمي فحسب، بل يمتد إلى نقل المعرفة التطبيقية التي تنقذ المؤسسات من الجمود، وتؤهلها لقيادة مرحلة التعافي والنهوض.
ومن هذا المنطلق، تبرز المبادرات التي تجمع المؤسسة الأكاديمية بغرف التجارة والصناعة، لتقديم حلول عملية تناسب واقعاً اقتصادياً هشاً، لكنه مليء بفرص التغيير الحقيقي.
في مشهد يعكس تحولاً جذرياً في ثقافة إدارة الأعمال السورية، استضافت غرفة تجارة دمشق ندوة حوارية نوعية حملت عنوان “الإحصاء في خدمة المدراء… انتهى عصر الهيدروليك والقيادة اليوم للبيانات”، قدّمتها الدكتورة أنمار عرابي، بحضور حشد من التجار وأصحاب المنشآت والمهتمين بالشأن الاقتصادي.
جاءت الندوة لتؤكد حقيقة مفادها أن الاقتصاد الحديث لم يعد يحتمل قرارات “الحدس” أو “الخبرة وحدها”، بل تحول إلى علم يقوم على قراءة الأرقام وفهم دلالاتها قبل اتخاذ أي خطوة استراتيجية.
ولم تكتف المحاضرة بالتنظير، بل قدمت خارطة طريق عملية من 8 خطوات، أطلقت عليها “الخطة الإنعاشية لإدماج الإحصاء في المؤسسات وبناء أنظمة دعم القرار والإنذار المبكر”.
انتهى عصر الهيدروليك
المصطلح الذي استخدمته الدكتورة عرابي في عنوان الندوة كان لافتاً، فـ”عصر الآلات التقليدية” الذي يرمز إلى الإدارة الصلبة والقيادة المركزية القائمة على التلقين قد ولّى، وحل محله “عصر البيانات”، حيث أصبح المدير الناجح هو من يتقن فن استخراج المعرفة من كم هائل من الأرقام والمؤشرات.
وشدّدت المحاضِرة على أن الإحصاء لم يعد حكراً على المختصين، بل تحول إلى أداة يومية وأساسية في يد المدراء لصنع القرار وبناء استراتيجيات قابلة للتنفيذ، مضيفةً أن “أي خلل في المعلومات أو تراكم بيانات غير صحيحة يؤدي إلى قرارات غير دقيقة، ما ينعكس سلباً على النتائج في مختلف القطاعات”.
السيد محمد لؤي الأشقر، عضو مجلس إدارة غرفة تجارة دمشق، أكد من جهته على هذا التوجه، موضحاً أن الإحصاء هو في جوهره “إدارة للحياة” قائمة على العلم والتجارب السابقة.
وقدم مثالاً بسيطاً: “صاحب أي متجر عندما يحدد كمية بضائع معينة، ثم يتابع ما تم بيعه وما تبقى لديه، فإنه يقوم بعملية إحصائية، حتى لو بدت بسيطة، لكنها تشكل أساساً لاتخاذ قرارات مهمة، مثل الشراء أو التوقف عنه أو تحديد حجم البيع”. وأضاف أن غياب هذه المعلومات يمنع التاجر من بناء قراره بشكل صحيح.
الخطة الإنعاشية في 8 خطوات
هنا انتقلت الدكتورة عرابي إلى قلب الندوة، حيث كشفت النقاب عن منهجية عملية قابلة للتطبيق في أي مؤسسة، بغض النظر عن حجمها:
أولاً: تكوين رؤية لما يجري في المنظمات العالمية
دعت المحاضرة المدراء إلى الخروج من “البئر المحلي” والاطلاع على كيفية تعامل الشركات الكبرى حول العالم مع البيانات، ففهم التجارب العالمية الناجحة يمنح المؤسسة المحلية بوصلة توجهها نحو ما هو ممكن، وليس فقط ما هو معتاد.
ثانياً: التدقيق في المخرجات المطلوبة حالياً ومستقبلياً
قبل جمع أي بيانات، يجب على المؤسسة أن تسأل نفسها:
ماذا نريد أن نحقق اليوم؟ وأين نريد أن نكون بعد ثلاث سنوات؟ الإجابة الواضحة على هذين السؤالين هي التي ترسم ملامح نظام الإحصاء المناسب.
ثالثاً: فهم أهم المصطلحات الإحصائية ذات الصلة
لا يمكن بناء نظام إنذار مبكر دون إتقان لغة الإحصاء الأساسية.
شرحت عرابي مفاهيم مثل: المتوسط، الوسيط، الانحراف المعياري، الارتباط، والمعدل التراكمي، مؤكدة أن هذه المصطلحات ليست مجرد مفاهيم أكاديمية، بل أدوات يومية لفهم أداء المؤسسة.
رابعاً: وضع مؤشرات الأداء والإنذار المبكر المناسبة
هنا حجر الزاوية.
على كل مدير أن يختار مجموعة محدودة من المؤشرات التي تعكس صحة مؤسسته، مثل: نسبة دوران المخزون، متوسط وقت تلبية الطلب، هامش الربح الصافي، نسبة رضا العملاء، ومعدل الغياب أو دوران الموظفين.
خامساً: تعلم المهارات والأدوات الأساسية
لا يمكن تحقيق أي تقدم دون امتلاك الأدوات المناسبة.
شددت المحاضرة على ضرورة إتقان فرق العمل لمهارات: تنظيم البيانات في قواعد بيانات، استخدام برنامج الجداول الحسابية (إكسل) بشكل احترافي، التعرف على أنظمة تحليل البيانات وتصورها (باور بي آي)، وأنظمة إدارة علاقات العملاء.
سادساً: سحب البيانات الرقمية من البرامج المطبقة، أو بناء نظم لجمع البيانات
أوضحت عرابي أن معظم المؤسسات لديها بيانات “نائمة” داخل برامجها المحاسبية أو أنظمة إدارة المبيعات.
المطلوب هو سحب هذه البيانات وتنظيمها.
أما المؤسسات التي لا تملك أنظمة رقمية، فعليها البدء فوراً ببناء نظم بسيطة لجمع البيانات، ولو باستخدام الجداول الحسابية المنظمة.
سابعاً: تحليل البيانات وبناء لوحات القيادة (لوحات المعلومات)
جمع البيانات وحده لا يكفي، بل يجب تحويلها إلى لوحات قيادة مرئية يقرؤها المدير في دقائق، وليس في ساعات. لوحة القيادة الجيدة تظهر المؤشرات الرئيسية بالألوان (أخضر للجيد، أصفر للتحذير، أحمر للخطر)، وتمنح المدير صورة فورية عن صحة مؤسسته.
ثامناً: فهم المخرجات واتخاذ القرارات
الخطوة الأخيرة والأهم: أن يتوقف المدير عن “جمع البيانات لمجرد جمعها”، ويبدأ في قراءة ما تقوله الأرقام.
عندما ينخفض مؤشر المبيعات لثلاثة أسابيع متتالية، لا يكفي أن نلاحظ ذلك، بل يجب اتخاذ قرار: تخفيض سعر، أو إطلاق عرض ترويجي، أو تغيير قناة توزيع.
نحو مجتمع تجاري واعٍ
تأتي هذه الندوة ضمن سلسلة ندوات أسبوعية توعوية تنظمها غرفة تجارة دمشق، بهدف رفع الوعي وتقديم محتوى معرفي يخدم المجتمع التجاري ويواكب متطلبات المرحلة.
في الختام، خرج الحضور بقناعة راسخة: الطريق إلى النجاح لم يعد ممهداً بالحدس والخبرة وحدها، بل بالأرقام الصحيحة، والتحليل الدقيق للبيانات، وخطة إنعاشية واضحة تأخذ بيد المؤسسة من الفوضى إلى النظام، ومن ردود الفعل إلى المبادرة والإنذار المبكر.
حوار مع الدكتورة أنمار عرابي
بعد الندوة، أجابت الدكتورة أنمار عرابي على أسئلة مراسل “ريبيلد سيريا” التشيكي الثلاثة التالية:
السؤال الأول: دكتورة أنمار، لماذا الآن تحديداً؟ وما الذي جعل غرفة تجارة دمشق تختار موضوع “الإحصاء في خدمة المدراء” في هذه المرحلة بالذات، وهل هناك محفزات محلية أو عالمية استدعت عقد هذه الندوة اليوم؟
الجواب: غرفة التجارة مواكبة ومهتمة دائماً بالتطرق إلى مواضيع مفيدة على صعيد الاقتصاد الكلي والجزئي. وبما أن أهمية الإحصاء والبيانات ازدادت بشكل كبير في الآونة الأخيرة، خاصة على الصعيد العالمي، وبما أن الانفتاح السوري على العالم يحتاج أن تهتم المؤسسات السورية أيضاً بالتعامل مع البيانات بشكل فعال، فلابد من وضع المؤسسات السورية على المسار الصحيح للانتماء العالمي.
السؤال الثاني: ما الهدف الأكثر إلحاحاً الذي تسعين إلى تحقيقه من خلال هذه الندوة؟ هل هو تغيير ثقافة المدير السوري من “الحدس” إلى “البيانات”، أم تقديم أدوات عملية يمكن تطبيقها فوراً في المؤسسات رغم التحديات الاقتصادية والبنية التحتية الرقمية المحدودة؟
الجواب: الهدف هو مزيج من التوعية والتمكين من خلال تقديم دورات تدريبية مناسبة.
السؤال الثالث: ماذا بعد الندوة؟ ما النتائج الملموسة التي تتوقعين رؤيتها على أرض الواقع خلال الأشهر الستة المقبلة، سواء على مستوى المشاركين مباشرة، أو على مستوى قطاع الأعمال في دمشق بشكل عام؟
الجواب: هناك العديد من الجهود في سوريا التي تسعى إلى تحسين الواقع الإحصائي، وقد سبق وقدمنا في جامعة دمشق ملتقيات ومؤتمرات إحصائية وكان لها آثار جيدة على صعيد تمكين الفئات الشابة، ومنها الفئات البحثية، من استخدام المقاييس والأدوات الإحصائية بشكل أقوى. والتأثير المستقبلي القادم متوقف على سلسلة الجهود، ولا يمكن لندوة واحدة أن يكون لها تأثير بمعزل عن جميع الجهود واستمرارها ودعمها.
و في ختام المحاضرة القيمة التي ألقتها الدكتورة أنمار عرابي في غرفة تجارة دمشق، يتجلى بوضوح أن الإحصاء لم يعد ترفاً أكاديمياً، بل أداة إستراتيجية لا غنى عنها للمدراء في عصر البيانات, فقد أثبتت المحاضرة أن التحليل الإحصائي الدقيق يمكن أن يحول الأرقام الجافة إلى رؤى ثاقبة تدعم اتخاذ القرارات الصائبة، وتقلل من مخاطر التخمين.
إدارة موقع إعادة إعمار سورية التشيكي و مراسلهم في دمشق يشكرون الدكتورة عرابي على طرحها العلمي الرصين على إجاباتها القيمة على أسئلتنا , كما يشكرون غرفة التجارة على استضافتها لهذا اللقاء النوعي الذي يواكب متطلبات الإدارة العصرية.
