Poválečná obnova je pro Syřany zásadní národní výzvou, v níž zcela nezbytnou, ba přímo klíčovou roli sehrává inženýrství, respektive inženýrští specialisté. Jejich úloha se neomezuje na pouhou výstavbu, ale spočívá také v položení pevných základů pro návrat života společnosti do normálních kolejí a pro dosažení udržitelného rozvoje.
V počáteční fázi obnovy je na bedrech inženýrů především posouzení celkových škod a stanovení priorit. Inženýři provádí průzkumy v terénu s využitím pokročilých technologií, jako je fotografování pomocí dronů a 3D skenování. Zasažené budovy tak mohou vyhodnotit jako zachránitelné nebo naopak neudržitelné, čímž šetří čas a prostředky a zároveň zajišťují stavební integritu.
Dále přichází na řadu urbanistické plánování, během nějž inženýři pracují na modernizaci měst a vesnic se zaměřením na vodovodní, silniční a energetickou infrastrukturu, aby zajistili efektivitu a udržitelnost služeb. Inženýrský dohled je také nepostradatelný pro integraci konceptu udržitelnosti s hospodářským oživením.
Díky odborným znalostem získaným v zahraničí mohou inženýři zavádět technologie zeleného stavitelství využívajícího obnovitelných zdrojů energie a umožňujícího recyklovat stavební suť inovativními a ekologickými způsoby. Podceňovat ovšem ale nelze ani jejich roli v zachování kulturní identity prostřednictvím restaurování historických budov a archeologických lokalit podle přesných vědeckých standardů.
Summa summarum jsou inženýrské práce jednoduše hlavní hnací silou při budování nové Sýrie, převádění vizí do hmatatelné reality a obnovy míst i lidí.
S cílem seznámit naše čtenáře se situací v zemi z inženýrského pohledu, položili jsme deset otázek Muhammadovi al-Úwajsovi, jenž je vedoucím Výboru pro inženýrské projekty, ekonomické inženýrství a manažerské inženýrství v damašské pobočce Syrského odborového svazu inženýrů. Mezi další aktivity inženýra al-Úwajse patří zejména přednášení a konzultantství při realizaci developerského projektu Marotta City, o kterém jsme již vícekrát informovali.
Jak hodnotíte jako inženýr žijící v Sýrii příležitosti, které se současné době nabízejí českým firmám, aby se podílely na poválečné obnově?
Poválečná obnova Sýrie reálně otevírá široké možnosti pro mezinárodní spolupráci, a to i pro české společnosti, které mají dlouholeté zkušenosti v oblasti stavebnictví a strojírenského průmyslu. Možnosti se přitom neomezují jen na stavebnictví, ale zahrnují i infrastrukturní projekty týkající se úpravy vody, kanalizačních sítí, energetiky nebo dopravních systémů.
Na základě Vaší znalosti trhu, jaké jsou v současné fázi obnovy nejžádanější inženýrské specializace? Jde o plánování projektů, infrastrukturu nebo geodetické práce? A jaké dovednosti by měl mít syrský inženýr, pokud chce být konkurenceschopný?
Aktuální fáze obnovy vyžaduje zapojení mnoha inženýrských oborů, ale lze říci, že v současnosti je největší poptávka po infrastruktuře, silnicích, energetice a bytovém inženýrství. Roste také poptávka po opravdu profesionálních inženýrech projektového řízení s bohatými zkušenostmi.
Jaké jsou podle Vás priority pro obnovu infrastruktury v syrských městech? A jak mohou pokročilé české technologie nabídnout v tomto ohledu efektivní řešení?
Podle mého názoru priority pro obnovu infrastruktury začínají základními službami, které přímo ovlivňují každodenní životy obyvatel, jako jsou vodovodní a kanalizační sítě. Pak následují silnice a dopravní sítě. Nakonec přichází obnova elektrických sítí a veřejných služeb. České technologie mohou nabídnout efektivní řešení, zejména v oblasti úpravy vody a hospodaření s vodními zdroji. Poptávka je zejména po využití moderních technologií pro monitorování sítí a regulaci spotřeby vody.
Česko má zcela evidentní zájem o syrské kulturní dědictví, o čemž svědčí spolupráce mezi Národním muzeem v Praze a Syrským ředitelstvím pro památky. Jak co nejlépe sladit naléhavou potřebu poválečné obnovy s ohledem na zachování architektonické a historické identity syrských měst, jako je zejména Aleppo?
Obnova není jen o znovuvybudování zničeného, ale je také o zachování kulturní a architektonické identity měst. Syrská historická města mají nesmírnou kulturní hodnotu, a proto musí být proces obnovy založen na pečlivých studiích, které kladou důraz na zachování jejich původního architektonického charakteru. Rovnováhy lze dosáhnout systematickou spoluprací mezi architekty a odborníky na památkovou péči, používáním moderních technik v dokumentaci a restaurování a dodržováním mezinárodních standardů pro ochranu historických památek. Taková spolupráce by mohla spojit místní syrské odborníky s evropským know-how v oblasti restaurování památek.
Jakou roli mohou sehrát mladí syrští inženýři? Jak by mohli zdokonalit své schopnosti, zejména v oblasti plánování a projektového řízení?
Mladí inženýři budou páteří obnovy Sýrie, protože rozsah všech prací je obrovský a bude trvat mnoho let. Jejich role se neomezuje pouze na realizaci, ale zahrnuje i účast na plánování, řízení projektů a vývoji inženýrských řešení. Poradil bych jim, aby se zaměřili na rozvoj svých praktických dovedností, seznámili se s nejnovějšími inženýrskými technologiemi a získali zkušenosti s projektovým řízením a prací v terénu. Důležité je rovněž využít mezinárodních školení a programů přinášejících moderní odborné know-how.
Jak se podle Vás bude na obnově podílet soukromý sektor, ať už domácí či zahraniční? Jaké jsou nejatraktivnější oblasti pro investice z inženýrského pohledu?
Soukromý sektor, domácí i zahraniční, bude hrát v procesu obnovy zásadní úlohu vzhledem k rozsahu projektů a potřebě masivních investic. Z inženýrského hlediska spatřuji atraktivní investiční příležitosti v řadě oblastí, včetně rozvoje infrastruktury, bytových projektů, obnovitelných zdrojů energie, silničních a letištních projektů, projektů odsolování mořské vody a projektů na čištění vody a likvidaci odpadních vod.
U velkých rekonstrukčních projektů má zásadní význam pečlivá organizace času a předcházení zpožděním. Jaké jsou podle Vašeho názoru hlavní příčiny zpoždění projektů v současnosti a jak s nimi lze bojovat?
Organizace času je klíčovou znalostí v rámci certifikace Project Management Professional (PMP). Zpoždění projektů může být způsobeno několika faktory, včetně finančních a logistických problémů, nedostupností materiálu, složitostí administrativních postupů nebo nedostatečnou koordinací mezi různými stranami. Kromě toho se některé projekty mohou setkat s obtížemi souvisejícími se stávající infrastrukturou, podmínkami v terénu nebo nepředvídanými překážkami. Pro minimalizaci těchto zpoždění je důležité zavést moderní metody projektového řízení, jako je pečlivé plánování, řízení rizik a lepší koordinace mezi implementačními a konzultačními subjekty. Využití digitálních technologií také pomůže přesněji sledovat postup prací.
Vidíte zásadní mezery mezi dovednostmi absolventů inženýrského vzdělávání na syrských univerzitách a požadavky trhu práce? Jak lze případné rozpory překonat? Mohou v tomto ohledu pomoci české vzdělávací programy?
Mezi úrovní akademického vzdělání v Sýrii a požadavky trhu práce skutečně existuje relativní rozdíl. Syrské univerzity dávají teoretický základ, aniž by studentům poskytovaly skutečné praktické školení. To je nedostatečné a neefektivní, protože trh práce vyžaduje také aplikované dovednosti a praktické zkušenosti. Tuto mezeru lze překlenout restrukturalizací univerzitních osnov vedoucí ke zkrácení doby věnované teoretickému studiu a zaměření se na poptávku trhu po pokročilých specializacích. To zahrnuje komplexní revizi vzdělávacího systému od základní až po postgraduální úrovně a rozvoj programů praktického vzdělávání. Tyto programy by měly být rozvíjeny ve spolupráci mezi univerzitami, profesními sdruženími, předními společnostmi a syrskými odborníky doma i v zahraničí. Vedle toho je také nutné efektivně využívat kvalitních mezinárodních vzdělávacích programů. Například české vzdělávací programy by mohly být dobrou příležitostí k přenosu know-how a seznámení se s moderními technologiemi.
Strávil jste roky dohledem nad obrovskými projekty v oblasti Zálivu. Jak lze využít administrativní a inženýrské znalosti, které odborník jako Vy získá, k urychlení rekonstrukčních projektů, zejména s ohledem na různé bezpečnostní a logistické výzvy?
Práce na velkých projektech v zemích Zálivu dává inženýrovi cenné zkušenosti v profesionálním projektovém řízení, zejména so se týče plánování, organizace času, kontroly kvality, kontroly nákladů. Tyto zkušenosti jsou velmi potřebné u rekonstrukčních projektů a zejména při šíření kultury profesionální inženýrské práce mezi kolegy zde v Sýrii. Pracujeme na tom se Syrským odborovým svazem inženýrů a dalšími místními nevládními organizacemi prostřednictvím přednášek, workshopů, školicích programů a podobně.
Jakou roli hraje Syrský odborový svaz inženýrů při sledování kvality stavebních materiálů, především pokud jde o dovoz nových a netradičních stavebních materiálů? Existuje plán na modernizaci středisek pro testování materiálů, aby splňovaly veškeré požadavky, zejména stran bezpečnosti budov?
Ve funkci vedoucího Výboru pro inženýrské projekty, ekonomické inženýrství a manažerské inženýrství v damašské pobočce Syrského odborového svazu inženýrů jsem předložil návrh zdůrazňující potřebu pravidelného hodnocení a akreditace inženýrských laboratoří a také koordinace s vládními agenturami za účelem evaluace technických norem stavebních materiálů. Během obnovy je zásadní zajistit, aby stavební materiály splňovaly standardní specifikace, a aby byla zaručena bezpečnost a udržitelnost budov.
Inženýra Úwajse vyzpovídal a reportáž připravil náš damašský reportér Júnus an-Násir.
المهندس محمد عويس متحدثا حول العمل الهندسي بمرحلة إعادة الإعمار
دمشق – يونس أحمد الناصر
تمثل مرحلة إعادة الإعمار في سورية تحدياً وطنياً كبيراً، ويقع على عاتق العمل الهندسي دور محوري لا غنى عنه في قيادة هذه العملية النهضوية. لا يقتصر هذا الدور على مجرد البناء، بل يمتد ليشمل وضع الأسس المتينة لاستعادة الحياة الطبيعية وتحقيق التنمية المستدامة .
في البداية، يقوم المهندسون بدور حاسم في تقييم الأضرار وتخطيط الأولويات.
فمن خلال المسح الميداني واستخدام تقنيات متطورة مثل التصوير بالطائرات دون طيار والمسح الضوئي ثلاثي الأبعاد، يمكن تصنيف الأبنية بين قابل للترميم أو آيل للسقوط، مما يوفر الوقت والتكلفة ويضمن السلامة الهيكلية .
ويأتي بعد ذلك دور التخطيط الحضري والبنية التحتية، حيث يعمل المهندسون على إعادة تصميم المدن والقرى بشكل حديث، مع التركيز على شبكات المياه والطرق والطاقة، لضمان كفاءة الخدمات واستدامتها .
كما أن لإشراف المهندسين أهمية كبرى في دمج مفاهيم الاستدامة والتعافي الاقتصادي.
فمن خلال توظيف خبراتهم المكتسبة في الخارج، يمكنهم إدخال تقنيات البناء الأخضر والطاقات المتجددة، وإعادة تدوير الأنقاض بطرق مبتكرة وصديقة للبيئة .
هذا بالإضافة إلى دورهم في الحفاظ على الهوية الثقافية من خلال ترميم المباني التاريخية والأثرية وفق معايير علمية دقيقة .
باختصار، يشكل العمل الهندسي القاطرة الأساسية لبناء سورية الجديدة، فهو يترجم الرؤية المستقبلية إلى واقع ملموس ويعيد تأهيل الإنسان والمكان معاً .
عشرة أسئلة موجهة إلى المهندس محمد العويس (رئيس لجنة المشاريع الهندسية و الهندسة الاقتصادية و هندسة الادارة في نقابة المهندسين السوريين فرع دمشق بالاضافة لكونه محاضراً في نقابة المهندسين و مهندس استشاري في تنفيذ مشاريع أبراج في تنظيم ماروتا سيتي بدمشق).
السؤال الأول : بخصوص التعاون التشيكي-السوري: مهندس محمد بوصفك مهندساً مقيماً في سوريا، كيف ترى حجم ونوعية الفرص المتاحة حالياً للشركات التشيكية للمساهمة في إعادة الإعمار ؟
الجواب : في الواقع، مرحلة إعادة الإعمار في سوريا تفتح مجالاً واسعاً للتعاون الدولي، ومن بينها الشركات التشيكية التي تمتلك خبرة طويلة في مجالات الهندسة المدنية والصناعات الهندسية.
الفرص المتاحة لا تقتصر على البناء فقط، بل تشمل أيضاً قطاعات البنية التحتية مثل معالجة المياه، شبكات الصرف الصحي، الطاقة، وأنظمة النقل
السؤال الثاني : الخبرات الهندسية المطلوبة: من خلال متابعتك للسوق الهندسي، ما هي أهم التخصصات الهندسية (مثال: تخطيط مشاريع، بنية تحتية، مساحة) الأكثر طلباً في مرحلة إعادة الإعمار الحالية، وما المهارات التي يجب أن يمتلكها المهندس السوري لينافس في هذا المجال ؟
الجواب : مرحلة إعادة الإعمار تحتاج إلى مجموعة واسعة من التخصصات الهندسية، لكن يمكن القول إن أكثرها طلباً حالياً هي هندسة البنية التحتية، والطرق، والطاقة، والاسكان. كذلك هناك حاجة متزايدة لمهندسي إدارة المشاريع الذين يمتلكون خبرة في الإدارة الاحترافية للمشاريع.
السؤال الثالث : ما هي أولويات إعادة تأهيل البنية التحتية في المدن السورية من وجهة نظركم (شبكات مياه، صرف صحي، طرق)؟
وكيف يمكن للتقنيات التشيكية المتطورة أن تقدم حلولاً فعالة في هذا المجال؟
الجواب : من وجهة نظري، الأولويات في إعادة تأهيل البنية التحتية تبدأ بالخدمات الأساسية التي تؤثر مباشرة على حياة السكان، مثل شبكات المياه والصرف الصحي، ثم الطرق وشبكات النقل، يليها تأهيل شبكات الكهرباء والخدمات العامة. والتقنيات التشيكية يمكن أن تقدم حلولاً فعالة خصوصاً في مجال معالجة المياه وإدارة الموارد المائية، من خلال استخدام التقنيات الحديثة في مراقبة الشبكات وإدارة استهلاك المياه.
السؤال الرابع: هناك اهتمام تشيكي واضح بالتراث الثقافي السوري، كما يتجلى في التعاون بين المتحف الوطني التشيكي ومديرية الآثار السورية .
كيف يمكن التوفيق بين الحاجة الملحة لإعادة الإعمار وبين الحفاظ على الهوية المعمارية والتاريخية للمدن السورية مثل حلب ؟
الجواب : إعادة الإعمار لا تعني فقط إعادة بناء ما تهدم، بل أيضاً الحفاظ على الهوية الثقافية والمعمارية للمدن. المدن التاريخية السورية تمتلك قيمة حضارية كبيرة، ولذلك يجب أن تتم عملية إعادة التأهيل وفق دراسات دقيقة تحافظ على الطابع المعماري الأصلي.
يمكن تحقيق التوازن من خلال التعاون بين المهندسين المعماريين وخبراء التراث، واستخدام تقنيات حديثة في التوثيق والترميم، مع الالتزام بالمعايير الدولية للحفاظ على المواقع التاريخية.
مثل هذا التعاون يمكن أن يجمع بين الخبرة السورية المحلية والخبرة الأوروبية في مجال ترميم الآثار.
السؤال الخامس: ما هو الدور الذي يمكن أن يلعبه المهندسون السوريون الشباب في مرحلة إعادة الإعمار؟
وما هي نصيحتك لهم لصقل خبراتهم، خاصة في مجالات التخطيط وإدارة المشاريع ؟
الجواب: المهندسون الشباب سيكونون العمود الفقري لمرحلة إعادة الإعمار في سوريا، لأن حجم العمل كبير وسيستمر لسنوات طويلة. دورهم لا يقتصر على التنفيذ، بل يشمل أيضاً المشاركة في التخطيط وإدارة المشاريع وتطوير الحلول الهندسية.
نصيحتي لهم هي التركيز على تطوير مهاراتهم العملية، والتعرف على أحدث التقنيات الهندسية، إضافة إلى اكتساب خبرة في إدارة المشاريع والعمل الميداني. كذلك من المهم الاستفادة من الدورات التدريبية والبرامج الدولية التي تساعد في نقل الخبرات الحديثة.
السؤال السادس: كيف تنظر إلى دور القطاع الخاص (السوري والدولي) في عملية إعادة الإعمار؟
وما هي المجالات الأكثر جاذبية للاستثمار من وجهة نظر هندسية؟
الجواب: القطاع الخاص، سواء السوري أو الدولي، سيكون له دور أساسي في عملية إعادة الإعمار، لأن حجم المشاريع كبير ويتطلب استثمارات ضخمة.
من الناحية الهندسية، هناك عدة مجالات جاذبة للاستثمار مثل تطوير البنية التحتية، مشاريع الإسكان، الطاقة المتجددة، ومشاريع الطرق والمطارات، ومشاريع تحلية مياه البحر، ومشاريع معالجة المياه والنفايات.
السؤال السابع: في مشاريع إعادة الإعمار الكبيرة، تعتبر إدارة الوقت وتفادي التأخيرات أمراً حاسماً . برأيك، ما هي الأسباب الرئيسية للتأخير في المشاريع حالياً، وكيف يمكن التغلب عليها؟
الجواب: إن إدارة الوقت هي أحد مناحي المعرفة في إدارة المشاريع الاحترافية (PMP)، ويعود التأخير في المشاريع إلى عدة عوامل، منها التحديات المالية، والتحديات اللوجستية، توفر المواد، الإجراءات الإدارية، أو نقص التنسيق بين الجهات المختلفة. كما أن بعض المشاريع قد تواجه صعوبات مرتبطة بالبنية التحتية القائمة أو الظروف الميدانية أو وجود قوى قاهرة
لتقليل هذه التأخيرات، من المهم اعتماد منهجيات حديثة في إدارة المشاريع، مثل التخطيط المسبق الدقيق، إدارة المخاطر، وتحسين التنسيق بين الجهات المنفذة والاستشارية. كذلك يساعد استخدام التقنيات الرقمية في متابعة تقدم العمل بشكل أكثر دقة.
السؤال الثامن : هل هناك فجوة بين مخرجات التعليم الهندسي في الجامعات السورية ومتطلبات سوق العمل في مرحلة إعادة الإعمار؟
كيف يمكن سد هذه الفجوة، وهل من الممكن الاستفادة من برامج تدريبية تشيكية في هذا الصدد؟
الجواب: هناك بالفعل فجوة نسبية بين التعليم الأكاديمي ومتطلبات سوق العمل. إذ تقدم الجامعات السورية الأساس العلمي، بدون تدريبات عملية حقيقية للطلبة وهذا غير كافي وغير مجدي لأن سوق العمل يحتاج أيضاً إلى مهارات تطبيقية وخبرة ميدانية، ويمكن تقليص هذه الفجوة من خلال إعادة تأهيل المناهج الجامعية تأهيلاً يختصر وقت الدارسة النظرية ويركز على متطلبات سوق العمل من الاختصاصات والخبرات المتطورة بما في ذلك إعادة النظر في المنظومة التعليمية بشكل عام من الصفوف الدنيا وحتى الدارسات العليا وإعداد برامج التدريب العملي، بالتعاون بين الجامعات والنقابات المهنية والشركات الفاعلة والخبراء السوريين في الداخل والخارج، إضافة إلى الاستفادة من البرامج التدريبية الدولية. ومنها البرامج التدريبية التشيكية يمكن أن تكون فرصة جيدة لنقل الخبرة والتعرف على التقنيات الحديثة.
السؤال التاسع : نقل الخبرة: قضيت سنوات في الإشراف على مشاريع ضخمة في الخليج، كيف يمكن توظيف الخبرات الإدارية والهندسية التي اكتسبتها هناك لتسريع وتيرة العمل في مشاريع إعادة الإعمار في سورية، خاصة في ظل التحديات الأمنية واللوجستية المختلفة؟
الجواب : العمل في مشاريع كبيرة في دول الخليج يمنح المهندس خبرة مهمة في إدارة المشاريع الاحترافية، خاصة فيما يتعلق بالتخطيط، إدارة الوقت، وضبط الجودة، وضبط التكاليف، … الخ، هذه الخبرات ضرورية جداً في مشاريع إعادة الإعمار في سوريا وفي نشر ثقافة العمل الهندسي الاحترافي للزملاء المهندسين وهذا ما عملت عليه خلال الفترات السابقة مع نقابة المهندسين السوريين وغيرها من المنظمات المحلية غير الحكومية عبر تقديم المحاضرات و ورشات العمل والبرامج التدريبية وغيرها.
السؤال العاشر : أخيراً، ما هو دور نقابة المهندسين في الرقابة على جودة المواد الداخلة في البناء، خاصة مع انفتاح السوق على استيراد مواد بناء جديدة وغير تقليدية؟
وهل هناك خطة لتأهيل مخابر فحص المواد لتكون قادرة على مواكبة متطلبات مرحلة إعادة الإعمار لضمان سلامة المباني المستقبلية في سوريا؟
الجواب : من خلال تكليفي في نقابة المهندسين السوريين بمهمة رئيس لجنة المشاريع الهندسية و الهندسة الاقتصادية و هندسة الادارة في نقابة المهندسين السوريين فرع دمشق فإننا تقدمنا بمقترح باسم اللجنة إلى نقابة المهندسين بضرورة تقييم دوري واعتماد المخابر العاملة في المجال الهندسي والتنسيق مع الهيئات الحكومية من أجل متابعة المعايير الفنية للمواد المستخدمة في البناء. في مرحلة إعادة الإعمار، من المهم التأكد من مطابقة مواد البناء للمواصفات القياسية لضمان سلامة المباني واستدامتها.
